کیمیاگران

شیمی - مهندسی شیمی و ....

فرمول نویسی و نامگذاری ترکیبات معدنی 2

بسمه تعالی

۲ - روش فرمول نویسی و نامگذاری ترکیبات چندتایی معدنی:

در ابتدا توصيه مي شود كه مبحث نامگذاري تركيبات دوتايي معدني را مطالعه نماييد.

این ترکیبات به چهار دسته هیدروکسیدها یا بازها، اسيدهاي اكسيژن دار، بنيانها و نمكها تقسيم مي شوند. بجز نمكها سه گروه ديگر تقريباً از سه نوع اتم تشكيل شده اند و اغلب به گروه سه تايي ها معروفند.

الف) هيدروكسيدها يا بازها:

- فرمول نويسي:

هيدروكسيدها يا بازها تركيباتي هستند كه حاوي يون -OH هستند كه اين يون هيدروكسيد ناميده

 مي شود. اين تركيبات اغلب مختص فلزات هستند و از واكنش اكسيد فلزات يا خود فلزات با آب به وجود مي آيند.

براي نوشتن فرمول هيدروكسيدها نماد شيميايي فلز را سمت چپ نوشته و -OH را در سمت

 راست آن مي نويسيم.اگر ظرفيت فلز بيشتر از يك بود OH را داخل پرانتز قرار داده و ظرفيت فلز را به عنوان انديس براي OH قرار مي دهيم. لازم به ذكر است كه ظرفيت -OH برابر يك است وقتي در تركيب قرار مي گيرد - ( منفي) آنرا حذف مي كنيم.

مثال:

NaOH               Ca(OH)2           Fe(OH)3 

 - نامگذاري:

براي نامگذاري اين تركيبات ابتدا نام فلز را ذكر مي كنيم، درصورتيكه فلز چند ظرفيتي باشد، ظرفيت فلز را با اعداد يوناني داخل پرانتز بعد از نام فلز ذكر مي كنيم. سپس لفظ هيدروكسيد را به انتها نام تركيب اضافه مي نماييم.

 

 

مثال:

 سديم هيدروكسيد NaOH                          كلسيم هيدروكسيد Ca(OH)2                     آهن (III) هيدروكسيدFe(OH)3

ب) اسيدهاي اكسيژندار:

اسيدهاي اكسيژن دار از واكنش اكسيدهاي غيرفلزات با آب به وجود مي آيند. و از دو بخش هيدروژن و آنيون چند اتمي حاوي اكسيژن و نافلز تشكيل شده اند.

- فرمول نويسي:

براي فرمول نويسي اسيدهاي اكسيژن دار از فرمول اكسيدهاي غيرفلز مربوطه استفاده مي كنيم به اين ترتيب كه:

۱-  ابتدا فرمول اكسيد مربوطه رامي نويسيم.

۲-  سپس اكسيد مربوطه را با يك مولكول آب جمع مي كنيم و اتمهاي هيدروژن را سمت چپ، اتمهاي غيرفلزرا وسط و اتمهاي اكسيژن را  در انتها يعني در سمت راست مي نويسيم.

۴- در صورت امكان تعداد اتمها را ساده مي كنيم.

۵- اگر عنصر غير فلز داراي اكسيدهاي متفاوتي بود براي تمام اكسيدها مي توان مراحل ذكر شده را انجام داد و به اسيدهاي متفاوت دست يافت.

مثال: مي خواهيم فرمول اسيدهاي اكسيژندار كلر را بنويسيم.

۱- اين عنصر داراي ۴ ظرفيت است، كه عبارتند از ۵،۳،۱ و ۷ كه فرمول اكسيدهاي آن عبارتند از :

Cl2O          Cl2O3         Cl2O5         Cl2O7

2- هر اكسيد را با يك مولكول آب جمع مي كنيم.

Cl2O + H2O ---> H2Cl2O2

Cl2O3 + H2O ---> H2Cl2O4

Cl2O5 + H2O ---> H2Cl2O6

Cl2O7 + H2O ---> H2Cl2O8

۳- تعداد اتمها را ساده مي كنيم و فرمول اسيدها تعيين مي شود.

HClO  - HClO2 - HClO3 - HClO4

تذکر : اکسیدهای حاصل از برخی عنصرها مانند فسفر و بور را بایستی با ۳ مولکول آب جمع نماییم.

مثال:

P2O3 + 3H2O ---> H6P2O6  ===>    H3PO3

P2O5 + 3H2O ---> H6P2O8 ===>  H3PO4

B2O3 + 3H2O ---> H6B2O4 ===> H3BO

- نامگذاري:

اگر غيرفلز ما چهار ظرفيتي باشد، براي نامگذاري اسيدهاي آن از روش زير استفاده مي كنيم كه براي ساير غيرفلزها نيز قابل تعميم است.

۱- براي اسيد حاصل از كمترين ظرفيت از پيشوند " هيپو" و براي اسيد حاصل از بيشترين ظرفيت از پيشوند " پِر" استفاده مي كنيم. دو ظرفيت مياني پيشوند ندارند.

۲- نام غيرفلز را مي نويسيم.

۳- براي دو ظرفيت كمتر از پسوند " و" و برای دو ظرفیت بیشتر از پسوند " ایک" استفاده می کنیم.

۴- در انتها لفظ اسید را اضافه می کنیم.

مثال: می خواهیم اسیدهای حاصل از کلر را نام گذاری نماییم.

۱-                         هیپو                      HClO  

                          -                 HClO2       

                          -                 HClO3   

                            پر              HClO4  

 

۲-                   هیپو کلر                      HClO  

                      - کلر                HClO2       

                     - کلر                 HClO3   

                      پر کلر              HClO

 

۳-                هیپو کلرو                  HClO  

                       - کلرو            HClO2       

                      - کلریک          HClO3   

                      پر کلریک        HClO

 

۴-             هیپو کلرو اسید             HClO  

                   - کلرو اسید         HClO2       

                 - کلریک اسید        HClO3   

                پر کلریک اسید        HClO

 

برای غیرفلزات ۳ ظرفیتی از سه حالت اول استفاده می کنیم. براي دو ظرفيتي ها از دو حالت وسط و براي تك ظرفيتي ها از حالت سوم استفاده مي كنيم.

مثال: اسيدهاي حاصل از گوگرد (سه ظرفيتي)، فسفر( ۲ ظرفيتي) و بور(يك ظرفيتي) را نامگذاري نماييد.

۱-         H2SO2  هیپو سولفورو اسید 

            H2SO3   -   سولفورو اسید               

            H2SO4  - سولفوریک اسید

۲-        H2PO3     فسفرو اسید  

          H2PO4    فسفریک اسید

 ۳-     H2BO3    برمیک اسید 

ج) بنيان ها:

- فرمول نويسي:

بنيانها آنيونهاي بارداري هستند كه از اسيدها بدست مي آيند. به اين روش كه يك  +H از فرمول

 اسيد جدا مي شود و در نهايت بنيان حاصل مي گردد. به تعداد هيدروژن هاي جدا شده روي بنيان باقيمانده علامت منفي قرار مي گيرد كه نشان دهنده ظرفيت بنيان نيز مي باشد.

مثال: فرمول بنيانهاي حاصل از اسيد فسفريك را بنويسيد.

H3PO4 ---> H+ + H2PO4-

H3PO4 ---> 2H+ + HPO42-

H3PO4 ---> 3H+ + PO23-

- نامگذاري:

براي نامگذاري بنيانها از نام اسيدي استفاده مي كنيم كه بنيان از آن نتيجه شده است:

۱- تعداد هيدروژن هاي موجود در بنيان را با لفظ " بي" براي يك هيدروژن و "دي" براي دو هيدروژن معين مي كنيم.

۲- نام هيدروژن را ذكر مي كنيم.

۳- اگر پسوند اسيدمان " و " بود به " يت" و اگر " ايك" بود به " ات " تبديل مي كنيم.

 ۴- لفظ اسيد را از انتهاي نام حذف مي كنيم.

مثال: نام بنيان هاي حاصل از فسفريك اسيد و سولفورو اسيد را بنويسيد.

H2PO4-     دي هيدروژن فسفات

HPO42-    بي هيدروژن فسفات

 PO43-      فسفات

HSO3-       هيدروژن سولفيت

SO32-       سولفيت

 

تذكر: وقتي كه بنيان داراي يك هيدروژن است گاهي فقط از لفظ "بي" استفاده مي كنيم يعني ديگر هيدروژن را ذكرنمي كنيم. و گاهي فقط نام هيدروژن را ذكر مي كنيم، بدون ذكر لفظ "بي".

مانند: بي هيدروژن كربنات ، هيدروژن كربنات و بي كربنات كه همه براي نامگذاري بنيان         -HCO3 صحيح است.

د) نمكها:

نمكها حاصل واكنش اسيدها و بازها هستند. وداراي يك قسمت فلزي به صورت يون هاي فلزي يا كاتيون و يك قسمت غيرفلزي به صورت آنيون هاي با بار منفي يا بنيان ها مي باشند.

- فرمول نويسي:

براي نوشتن فرمول نمكها:

۱-  ابتدا نماد كاتيون يا فلز را سمت چپ مي نويسيم.

۲- سپس نماد غيرفلز يا بنيان را مي آوريم.

۳- ظرفيت فلز را انديس بنيان و ظرفيت بنيان را كه همان تعداد بارهاي منفي آن است، انديس فلز قرار مي دهيم.

۴ - انديس ها را ساده مي كنيم.

۵- اگر انديس بنيان بيشتر از يك بود كل بنيان را داخل پرانتز قرار مي دهيم.

مثال: فرمول نمك حاصل از كلسيم و دي هيدروژن فسفات را بنويسيد.

1- Ca2+    H2PO4-

 

2- Ca1 (H2PO4)2

 

3- Ca(H2PO4)2   فرمول نهايي نمك

 

- نامگذاري:

براي نامگذاري نمكهاي حاصل از بنيانها به روش زير عمل مي نماييم:

۱- نام فلز را ذكر مي نماييم.

۲- اگر فلز ما چند ظرفيتي بود، ظرفيت فلز را با اعداد يوناني داخل پرانتز نمايش مي دهيم.

۳- نام بنيان را بدون تغيير ذكر مي كنيم.

مثال:

Ca(H2PO4)2     كلسيم دي هيدروژن فسفات

Sn(HSO4)4      قلع(IV) بي سولفات

                                                    توصيه مي شود تمرينات نامگذاري را انجام دهيد.

پايان  

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم تیر 1385ساعت 21:8  توسط یعثوب شاهماری   |