باسمه تعالی
12- شیرین بیانGlyeyrrhiza glabra :
گیاهی علفی و پایا به ارتفاع حداکثر 1 متر که در محیط های مناسب گاهی ارتفاع آن به 1.5 تا دو متر نیز می رسد. ریشه خزنده گیاه در محیط بطور وسیع گسترده شده و از این طریق گیاه تکثیر می یابد. ساقه آن راست و شاخه دار است، و برگها بصورت متناوب تک شانه ای با 4 تا 8 جفت برگچه بیضوی بر روی ساقه قرار دارند. گلها که به رنگ آبی روشن یا آبی متمایل به بنفش هستند بصورت خوشه ای روی یک پایه که از کنار برگها رشد می کند، قرار گرفته و در نهایت میوه های کرکدار پهن و قهوه ای تولید می کنند. این گیاه خودرو بوده و در نواحی مختلف ایران به وفور یافت می شود. دوران گل دهی گیاه تیر تا مرداد بوده و زمان برداشت از مرداد آغاز می گردد.
قسمت های مورد استفاده:
ریشه و ریزوم گیاه که بصورت پوست کنده یا پوست نکنده مصرف دارویی دارد و قسمت و ساقه های خزنده و جوانه های زیر خاک نیز دارای استفاده دارویی می باشند.
ترکیبات شیمیایی:
ریزوم و ریشه گیاه حاوی گلوکز، ساکارز، آمیدن، آسپاداژین، مواد آلبومینوئیدی، رزین، کمی اسانس، گلیسیریزین( اسید گلیسیزیک) و آنزیمها است. چنانچه ریشه ها را با نوک زبان تماس دهیم مزه شیرین آن کاملاً احساس خواهد شد. البته مزه آن در انواع مختلف متفاوت است به عنوان مثال ریشه شیرین بیان یونانی تلخ است.
در شیرین بیان ماده ای بنام لکوریتی جننی چالکون وجود دارد که خاصیت دفع اسپاسم عضلات راداراست.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان زخم معده و التهابات معده: برای درمان زخم معده و سایر ناراحتیهای معده می توان مقدار 5 تا 20 گرم از گرد ریزوم خشک گیاه را روزانه بطور مستقیم مصرف نمود. یا 100 گرم از این گرد را در 50 گرم آب حل نموده و روزانه 2 تا 3 قاشق قهوه خوری از آن را میل نمایید.
2- درمان یبوست: شیرین بیان یک مسهل ملایم است که می توان از آن برای درمان یبوست استفاده کرد. برای این منظور می توان از ریزم خشک گیاه بطور مستقیم استفاده نمود.
3- برطرف کردن زخم و التهابات دهان: برای این منظور ریشه شیرین بیان بمکید.
4- رفع سردرد و تقویت چشم: برای این منظور 2 گرم ریشه شیرین بیان را پودر کرده و با یک گرم شکر و یک گرم رازیانه مخلوط کنید سپس آنرا در آب خیس کرده و هر روز بخورید.
5- رفع بوی بد پا و زیر بغل: برای این منظور از برگهای شیرین بیان پماد درست کرده و در محلهای ذکر شده بمالید.
شیرین بیان برای تقویت عمومی بدن، جلوگیری از پیری، نرم کردن سینه، بهبود زخمها و تاولهای پوستی، برطرف نمودن سرفه، تسکین تنگی نفس و درمان نفخ شکم مفید است.مدر و عرق آور بوده و برای رفع موخوره سر نیز مفید است. که در مورد اخیر توصیه شده است که موها را با چای شیرین بیان شستشو دهند.
طرز تهیه دارو از شیرین بیان:
1- دم کرده شیرین بیان: مقدار 50گرم ریشه بدون پوست شیرین بیان را آسیاب کرده و در یک لیتر آب جوش بریزید و بگذارید مدت 10 دقیقه دم بکشد. سپس به مقدار توصیه شده میل نمایید.
2- جوشانده شیرین بیان: 20 گرم ریشه بدون پوست شیرین بیان را آسیاب نموده و در 100 گرم آنقدر بجوشانید تا یک سوم محلول تبخیر شود و محلول نسبتاً غلیظی بدست آید.
3- شربت شیرین بیان: پودر ریشه شیرین بیان را آنقدر بجوشانید تا محلول غلیظی بدست آید.
4- تکه های شیرین بیان: تکه های ریشه بدون پوست شیرین بیان را می توان مانند آب نبات در دهان گذاشته و مکید.
توجه: استفاده بیش از اندازه از شیرین بیان برای طحال مضر می باشد و چنانچه لازم است تا برای رفع بیماری خاصی به مدت زیادی از این گیاه استفاده نمایید، بهتر است در کنار آن کتیرا نیز میل بفرمایید.
13- تاتورهDatura stramonium :
گیاهی قوی، یک ساله و علفی بوده که از تیره سیب زمینی می باشد. ارتفاع آن اغلب کوتاه بوده و دارای ساقه ای شاخه دار با برگ های متناوب ، پهن، دندانه دار و بدبو است. از کنار شاخه ها یا در قسمت های انتهایی شاخه گلهای سفید شیپوری و بزرگ می روید. گلهای گیاه وقتی هوا خنک است باز بوده و وقتی که هوا کمی گرم می شود بسته می شوند. به همین دلیل بهترین وقت برای تماشای گلهای گیاه اوایل صبح یا بعد از غروب آفتاب می باشد. تخم ها در کپسولی قرار می گیرند که در سطح خارجی خاردار بوده و از چهار قسمت که توسط خطوط متقاطع ایجاد گردیده تشکیل شده اند. این تخم ها که تعداد آنها حدوداً به 400 دانه می رسد در چهار ردیف بطور منظم درون کپسول قرار می گیرند. بعد از رسیدن تخمها کپسول از محل برش ها باز شده و دانه های سیاه گیاه در محیط پراکنده می شوند. دوران گل دهی از خرداد تا مهر بوده و زمان برداشت برگ ها خرداد تا مهر و دانه ها مهر تا آبان می باشد.
قسمت های مورد استفاده:
برگها و دانه های گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.
ترکیبات شیمیایی:
گیاه حاوی آلکالوئیدها، هیوسیامین، هیوسین، آتروپین و اسکوپولامین می باشد. دانه ها حاوی 15 تا 30 درصد اسید داتوریک هستند.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
تاتوره از گیاهان سمی و خطرناک است از این رو مصرف آن حتماً باید زیر نظر پزشک متخصص گیاهان دارویی صورت بگیرد ولی در زیر به تعدادی از بیماریها که می توانند توسط تاتوره مداوا گردند اشاره می کنیم:
تاتوره دارای اثر ضد تشنج، رفع آسم و نقرس و دردهای عصبی است. برای رفع سرفه های عصبی، سیاه سرفه و بی اختیاری دفع ادرار می توان از دم کرده تنطور یا عصاره و یا دود کردن برگ خشک گیاه مانند سیگار استفاده نمود. برای رفع آسم می توان از سیگار توتون و برگ خشک تاتوره استفاده کرد. همچنین گیاه برای رفع سوء هاضمه افراد مسلول نیز مفید است. افراد مبتلا به آسم باید یک تا دو سیگار تاتوره را بطوریکه مقدار کلی برگ از 1 تا 1.5 گرم تجاوز ننماید به مصرف برسانند. پس از دود کردن برگ تاتوره یک حالت تسکین همراه با سرگیجه در شخص مشاهده می شود.
در رماتیسم مزمن و مفصلی حاد یا بین مفصلی، با مالیدن تنطور یا پماد تاتوره یا خیسانده برگ گیاه در روغن و یا ضماد برگ نتایج مفیدی به دست می آید. در علاج زخمهای سرطانی، سوختگی ها، بواسیرهای دردناک، درد چشم و غیره می توان از جوشانده برگ، بخور، حمام موضعی و یا ضماد برگ تاتوره بصورت خارجی استفاده نمود. همچنین در بیماری پارکینسون می توان از قرص های محتوی 0.1 گرم به تعداد 3 تا 6 عدد در روز با توجه به تحمل بیمار به مدت 3 روز متوالی استفاده نمود.
14- تمشکRubus fruticosus :
تمشک گیاهی است روند که بصورت بوته ای رشد می کند و در صورتیکه شرایط مساعد باشد بوته های بزرگی که نفوذ به داخل آن سخت می باشد را تشکیل می دهد. برگها حاوی 3 تا 5 برگچه دندانه دار هستند و بر روی دم برگها خارهای کوچک و تیزی وجود دارند، برگچه ها در دو طرف خود دارای پرزهای زبر و خشن هستند. گلهای گیاه اغلب سفید یا صورتی می باشند که به صورت خوشه های کوچک در انتهای ساقه های منفرد ظاهر می گردند. میوه ها که خود از تجمع دانه های ریزتر حاوی تخم گیاه تشکیل شده اند به رنگ سیاه می باشند ولی قبل از اینکه میوه ها کاملاً برسند به رنگهای سبز و قرمز می باشند.
قسمت های مورد استفاده:
میوه های گیاه مصرف خوراکی داشته و از برگ های خشک آن جهت مصارف دارویی استفاده می شود.
ترکیبات شیمیایی:
برگ گیاه حاوی تانن و مقدار کمی اسانس فرار است که اسانس مذکور ماده موءثره گیاه به شمار می آید.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- رفع التهاب گلو و دهان: جوشانده برگهای گیاه به عنوان دهان شویه برای درمان التهاب دهان و به شکل غرغره برای درمان گلودرد استفاده می شود.
2- به عنوان مسکن: جوشانده برگ تمشک به دلیل داشتن اسانس ویژه اثر مسکن و تا حدی خواب آور دارد. البته این اثرات بسیار ضعیف است.
3- ضد اسهال: جوشانده برگ تمشک اثر قابض داشته و در درمان اسهال می تواند مورد استفاده قرار گیرد.
15- پیچک صحرایی Convolvulus arvensis:
گیاهی است رونده که اغلب به دور اشیاء و گیاهان اطراف خود پیچیده و از آنها بالا می رود.در کنار جاده ها، مزارع و در باغها به وفور یافت می شود. برگ ها کمانی شکل بوده و گلهای سفید و صورتی زیبایی دارد که به صورت منفرد از کنار برگها رشد می کند، بسته به آب و هوا و PH محل رشد گیاه رنگ گل آن نیز می تواند متغییر باشد.
قسمت های مورد استفاده:
ریشه گیاه و گاهی برگها و دانه های آن مصرف دارویی دارند.
ترکیبات شیمیایی:
ریشه گیاه دارای نوعی رزین است که خاصیت مسهلی به گیاه می دهد. ولی تاکنون هیچ نوع آلکالوئیدی در آن مشاهده نشده است.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان یبوست: دم کرده ریشه گیاه به واسطه داشتن مواد رزینی به عنوان مسهل عمل کرده و یبوست را برطرف می کند.
2- اثر صفرا بر: دم کرده ریشه، برگ یا دانه های گیاه پیچک صحرایی اثر صفرا بر دارد.
3- التیام زخمها: برگهای تازه گیاه را اگر بر روی زخمها قرار دهیم اثر التیام بخشی دارد.
16- پونهMentha piperita :
گیاهی علفی، پایا و معطر است که دارای ساقه ای استوانه ای به ارتفاع 55- 10 سانتی متر که به حالت وحشی در دشتهای مرطوب و در حاشیه جریانهای آب مانند رودها و چشمه ها و حتی مرداب ها رشد می کند. دارای دو نوع ساقه زیر زمینی و خزنده است. برگها متقابل، بیضوی شکل، نوک تیز و در حاشیه دندانه دارند. گلها به رنگ گلی روشن یا ارغوانی مایل به بنفش بوده و به تعداد زیاد و به صورت تجمعی در گل آذین های سنبلی شکل قرار دارند. بوی مطبوع گیاه دافع اغلب حشرات موذی می باشد. منشاء اولیه گیاه انگلستان بوده ولی در حال حاضر بطور گسترده در سایر کشورها نیز پراکنده است.
قسمت های مورد استفاده:
سرشاخه گلدار و برگهای تازه و خشک گیاه مورد استفاده دارویی قرار می گیرد.
ترکیبات شیمیایی:
اعضای مختلف پونه دارای تانن، مواد رزینی، مواد پکتیکی، قند و اسانس است.این اسانس که میزان آن از 1 تا 40 درصد متغییر است، دارای 75 تا 90 درصد ترکیبات کتن دار به ویژه پوله ژون به فرمول C6H16O، الکلهای توتال به مقدار 12 تا 7 درصد لیمونین و دیپانتن است. در برگ پونه هسپریدین یا دیوس مین وجود دارد که مشابه ماده موجود در Citrusهاست.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- تقویت دستگاه گوارشی: از اسانس مانت که از این گیاه به دست می آید به مقدار 1 تا 3 قطره و چند مرتبه در روز در یک نوشابه ساده می توان برای تقویت معده و درمان اسهال های ساده، رفع دل پیچه و همچنین به عنوان بادشکن استفاده نمود.
2- تسکین دردهای موضعی: اسانس مانتول که در ترکیب اسانس مانت در این گیاه وجود دارد و می توان آنرا در سایر انواع پونه نیز مشاهده نمود، اثر آرام کننده درد دارد و و می توان از آن برای تسکین دندان درد، سیاتیک، سردرد و دردهای موضعی بده استفاده نمود. در این موارد از پماد مانتول که از مخلوط کردن اسانس و پارافین ساخته، می شود ( نسبت 100/1) با استعمال خارجی استفاده می شود.
17- بولاغ اوتی (علف چشمه)Nasturtium officinale :
گیاهی آب زی با ساقه های گوشتی نسبتاً کوتاه و خوابیده که داخل آبهای شیرین معمولاً کنار چشمه ها یا در کنار رودخانه ها در قسمتهای کم عمق و کم سرعت آب رشد کرده و برگها ی آن مرکب و متشکل از چند قطعه بیضوی شکل است. اغلب رشته هایی سفید رنگ مانند ریشه گیاه از برگها و ساقه آن خارج شده و در آب قرار می گیرند. گلهای کوچک سفید رنگ در گل آذین های خوشه ای قرار گرفته و در نهایت به میوه های خورجین تبدیل می شوند. این گیاه در استانهای آذربایجان و اردبیل به عنوان سبزی خوراکی همراه با غذا مورد استفاده قرار می گیرد.
قسمت های مورد استفاده:
تمامی قسمت های گیاه دارای خواص دارویی می باشد.
ترکیبات شیمیایی:
این گیاه دارای مقدار زیادی ویتامین A، C و D بوده و از لحاظ داشتن ترکیبات معدنی مورد نیاز بدن مانند آهن، ید و کلسیم غنی می باشد. همچنین گیاه حاوی اسانس فراری به نام فنیل اتیل سنه ول نیز می باشد.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان خونریزی های لثه: این گیاه به دلیل داشتن مقدار زیادی ویتامین ث می تواند برای درمان عوارض بیماری اسکوربوت مانند خونریزی لثه، خونریزی های زیر جلدی و ... به کار می رود. برای این منظور گیاه را باید بصورت تازه و خام مورد استفاده قرار داد زیرا جوشاندن یا دم کردن باعث از بین رفتن اسانس فرار و ویتامین ث گیاه می شود.
2- درمان بی اشتهایی: مصرف گیاه تازه و یا شیره آن برای رفع بی اشتهایی بسیار مفید است.
3- درمان برونشیت: بولاغ اوتی با توجه به خاصیت خلط آوری آن می تواند برای درمان التهابات دستگاه تنفسی همچون برونشیت مزمن و ... به کار برده شود. به این منظور از جوشانده سرد گیاه استفاده می شود.
توجه: لازم به ذکر است که چون ترکیبات موجود در گیاه باعث انقباض و اسپاسم شدید ماهیچه های صاف می شود، نباید برای زنان آبستن مورد استفاده قرار گیرد. و با توجه به سمی شدن گیاه در حین خشک شدن از گیاه خشک شده ای زرد گردیده نباید استفاده نمود و ترجیحاً گیاه را به صورت تازه باید مصرف نمود.
18- خرزهرهNerium oleander :
درختچه ای زینتی با برگ های سرنیزه ای که برگ ها به صورت چند تایی در یک بند از ساقه قرار می گیرند. گلها دارای رنگهای متنوعی مانند سفید، صورتی و یا گلی بسیار روشن است. در نوع سفید و گلی گل برگها به صورت 5 تایی یا 6 تایی در یک گل آذین قرار گرفته و از یک نظم خاصی پیروی می کنند. ولی گلهای نوع صورتی آن تقریباً بی نظم می باشند. این گیاه در شهر تهران به وفور یافت می شود و اغلب از آن برای تزئین کوچه ها و خیابان ها استفاده می شود.
قسمت های مورد استفاده:
برگ گیاه دارای خاصیت دارویی است، که باید با احتیاط کامل از آن استفاده نمود.
ترکیبات شیمیایی:
دانه های خرزهره حاوی انواع اسیدهای چرب از جمله اسید استئاریک، اسید پالمتیک، اسید اولئیک و اسید لینولئیک است. برگهای گیاه حاوی گلوکوزیدهای سیانوژنی همچون نری ئین و نر آنتین بوده که در اثر تجزیه آنها ترکیبات سیانوری ایجاد شده و باعث مسمویت های بسیار شدید و حتی مرگ می گردند. از این رو در مصرف خرزهره به عنوان گیاه دارویی باید نهایت دقت و توجه به عمل آید.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان کچلی و بیماری های پوستی: به این منظور می توان هم از جوشانده برگ خرزهره در روغن و هم از خیسانده آن در آب به صورت خارجی استفاده نمود.
2- تقویت قلب و تنظیم ضربان قلب: به این منظور عصاره خرزهره را در الکل و آب حل کرده و سپس آنرا به شکل قرص های بسیار کوچک 0.5 گرمی در آورده و روزانه به تعداد 3 تا 4 عدد از آن مصرف می نمایند.
3- از خرزهره می توان برای درمان ناراحتی های کبد، کلیه و همچنین رفع عوارضی چون زردی، کم خونی دختران جوان، خیز اندام ها، نقرس و حتی بیماری قند توصیه شده است.
19- زنبقIris Germanica :
زنبق گیاهی است چند ساله، دارای ساقه ای راست به ارتفاع 30 تا 70 سانتیمتر و برگهای سبز مات، به شکل تیغه هایی با عرض 2 یا 3 سانتیمتر و گلهای درشت بنفش، سفید یا قهوه ای که به دلیل زیبایی خاص در اغلب باغچه های به عنوان گل زینتی کاشت می شود. گل های زنبق معطر بوده و دارای وضع منفرد یا دو تایی هستند که گلبرگ های آنها دارای طولی برابر کاسبرگ هاست.
قسمت های مورد استفاده:
ریزوم و برگ گیاه مصرف دارویی دارد.
ترکیبات شیمیایی:
ریشه خشک شده گیاه دارای کتون و ایرون بوده و گیاه حاوی ویتامین ث، یک اسانس روغنی، ماده رزینی، نشاسته، لعاب، تانن ها و گلوکوزیدی به نام ایریدون است.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان سوختگی ها، بواسیر و تومورها: در این موارد استعمال خارجی برگ زنبق به شکل ضماد توصیه می گردد.
2- به عنوان مدر: مصرف جوشانده 15 تا 60 گرم در لیتر ریزوم زنبق روزانه به میزان یک فنجان در روز اثر پیشاب آور قوی داشته و در درمان بیماری های کلیوی چون سنگ کلیه به کار می رود.
3- درمان بیماری های تنفسی: جوشانده 60 تا 150 گرم در لیتر ریزوم زنبق به میزان یک فنجان در روز به دلیل قابلیت خلط آور بودن در درمان بیماریهای تنفسی چون آسم، سیاه سرفه و گریپ های مداوم به کار می رود.
20- اسپندPeganum harmala :
گیاهی است پرپشت، علفی و پایا با برگ های ریش ریش که تقسیمات آن باریک و دراز است. گلهای آن قاشقی شکل، درشت و سفید بوده و دارای 5 یا 6 گل برگ است. میوه ها به صورت کپسول های کروی شکل هستند که تخم های گیاه را درون خود حفظ می نمایند. دانه های گیاه اغلب سیاه رنگ است. در اغلب نواحی کشور به صورت خود رو رشد می نماید و در تپه های خاکی و خرابه ها به وفور یافت می شود. این گیاه تحمل بی آبی را داشته و اغلب در جاهای کم آب هم رشد می نماید. در ماههای خرداد تا مرداد شکوفه میدهد و دارای بوی معطر و مزه گس است.
قسمت های مورد استفاده:
دانه های گیاه اثر دارویی دارند.
ترکیبات شیمیایی:
دانه های اسپند دارای اسانس فرار، یک نوع تانن، آلکالوئیدی نظیر هارمالین و هارمالول می باشد. هارمالین از نظر درمان دارای اثر نیرو دهنده سیستم مرکزی اعصاب و ماده ای بسیار سمی است. همچنین گیاه حاوی گلیکوزیدی به نام روتوزید است.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- رفع پرخونی و قرمزی چشم: برای این منظور دانه اسپند را پخته و آب حاصل را در چشم می چکانند.
2- تقویت اندام ها و سیاه کردن موهای سفید: از پخته دانه های گیاه به صورت ضماد استفاده می شود.
3- معالجه سنگینی گوش: دانه های گیاه را در آب و روغن زیتون جوشانده و پس از صاف کردن، چند قطره در گوش می چکانند.
4- تسکین دندان درد: از بخور اسپند برای تسکین دندان درد استفاده می شود.
5- اثر خواب آور: از دانه های اسفند که به شکل خوراکی مصرف می شود می توان به عنوان خواب آور استفاده نمود.
6- ضد کرم: برای از بین بردن کرم های انگلی روده دانه های اسفند را مستقیماً بصورت خوراکی مصرف می نمایند.
7- ضد عفونی کننده: از دود دانه های اسپند باری ضد عفونی کردن اماکن می توان استفاده نمود زیرا خاصیت میکروب کشی دارد.
21- گل همیشه بهارcalendula officinalis :
گياهي با برگ هاي قاشقي و ساقه منشعب كركدار به ارتفاع 25 الي 45 سانتيمتر اين گياه يك ساله بوده و اغلب در باغچه ها و پاركها بصورت تزئيني كاشته مي شود. گلها به رنگ نارنجي بوده و ميوه گياه خميده و داراي برجستگي هاي زبر مي باشد. بطور وحشي در جاهاي مرطوب، سايه و داراي حرارت كم و خوش آب و هوا رشد مي كند و اغلب گروهي است. اما در جاهايي كه آب كمي به گياه مي رسد امكان دارد بصورت انفرادي نيز رشد كند. دوران گل دهي از فروردين تا اواخر پاييز ادامه دارد و زمان برداشت گياه در طول تابستان ميسر مي باشد.
قسمت های مورد استفاده:
برگها و گلهاي گياه مورد استفاده دارويي قرار مي گيرند.
ترکیبات شیمیایی:
گياه حاوي مقداري اسانس فرار روغني، رزين،كالاندولين، اسيد ساليسيليك، ساپونين، اسيد ترپنوئيد و ديگر گلوكوزيدها و كالندولوزيدها است.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
1- درمان جوش ها، التهابات پوستي و ترك پوست: گل هميشه بهار ماده اوليه توليد پماد كالاندولا است. اين پماد كه از عصاره گياه تهيه مي شود تأثير فوق العاده اي بر التهابات پوستي، ترك ها و ساير ناراحتي ها مانند جوشها دارد. براي تهيه اين پماد مي توانيد 4 تا 6 گرم عصاره گل هميشه بهار را با كره يا چربي مخلوط كرده و به شكل استعمال خارجي مورد استفاده قرار دهيد.
2- درمان زگيل و ميخچه: براي اين منظور برگ تازه گياه يا برگ در سركه خيسانده را به شكل ضماد به صورت استفاده خارجي در موضع قرار دهيد.
3- درمان يرقان: خيسانده 1 تا 2 قاشق غذاخوري از گياه در نيم ليتر آب كه به شكل خوراكي مصرف مي گردد براي درمان يرقان موثر است.
4- تسکین دندان درد: از بخور اسپند برای تسکین دندان درد استفاده می شود.
5- اثر پايين آورنده كلسترول خون: دم كرده 30 گرم گل هميشه بهار در يك ليتر آب اگر تماماً در يك روز مصرف شود براي پايين آوردن كلسترول خون مفيد است.
گل قاصدك از جمله گلهايي است كه براي همه ما آشناست و احتياج به توضيح زيادي ندارد. اين گل در اغلب مكان ها به طور گسترده رشد مي كند داراي ريشه هاي عمود، برگهاي گسترده در سطح زمين و ساقه بدون برگ مي باشد كه در انتها به يك گل زرد و قشنگ ختم مي شود. گلها بعد از رسيدن به ميوه هاي متصل به قاصدك هاي كوچك تبديل مي شود. در تمام اعضاي گياه شيرابه سفيد رنگي جريان دارد كه خوراكي و غير سمي است. زمان گل دهي گياه از فروردين تا مهر به طور متناوب مي باشد. زمان برداشت قسمت هاي مختلف گياه به شرح زير است:
ريشه ها: اسفند، شهريور و مهر سرشاخه ها: اسفند و فروردين
برگها: ارديبهشت تا شهريور گلها: فروردين و ارديبهشت
قسمت های مورد استفاده:
ريشه، ساقه، برگها و گل گياه.
ترکیبات شیمیایی:
گياه حاوي ترپن ها، تاراكساسين، ناراكستين، يك نوع گلوكوزيد، استرول ها، تاننها، اسيدهاي آمينه، اينولين، كائوچو و ويتامين ث مي باشد.
اثرات دارویی و طرز استعمال:
۱- تقويت معده و مسهل صفرا: ريشه و ساقه قاصدك شيره معده را تحريك كرده، باعث تقويت بوده و مسهل صفرا مي باشد. براي مصرف ريشه گياه بايد آنها را بطور عمودي تقسيم نموده و مدتي در آب سرد قرار دهيم تا مزه بد آن از بين برود و سپس به طور خام ميل نموده يا از جوشانده آن استفاده نماييم. ساقه را نيز مي توان به صورت سالاد يا مستقيماً مصرف نمود.
۲- درمان كم خوني: مصرف برگ هاي تازه گياه به صورت خوراكي به طور مستقيم يا به شكل سالاد مي تواند در درمان كم خوني موثر باشد. مصرف سالاد اين گياه در اروپا نيز متداول است.
۳- درمان گزيدگي مار، عقرب و زنبور: براي اين منظور ضماد ريشه گياه را روي محل گزيدگي قرار مي دهند.
مصرف اين گياه براي رفع خونريزي سينه، ازدياد شير، تنظيم قاعدگي، تصفيه خون، از بين بردن نارسايي هاي كبدي و بسياري از بيماري هاي ديگر مفيد است. توصيه مي شود كه استفاده از اين گياه را هرچند بصورت سالاد برگ و ساقه گياه در برنامه غذايي خود قرار دهيد.
